Cây lúa từ lâu đã giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống kinh tế, văn hóa và xã hội của Việt Nam. Tuy nhiên, trong nhiều thập kỷ qua, mô hình canh tác lúa thâm canh dựa chủ yếu vào phân bón và thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc hóa học đã và đang gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng như suy thoái đất, ô nhiễm môi trường, mất cân bằng sinh thái và ảnh hưởng đến sức khỏe con người. 

 

Trước thực trạng đó, việc sử dụng các giải pháp hữu cơ sinh học trong canh tác lúa được xem là hướng đi tất yếu nhằm đảm bảo phát triển nông nghiệp bền vững và nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam.

 

Giải pháp hữu cơ - sinh học trong canh tác lúa là hệ thống các biện pháp sử dụng vật tư đầu vào có nguồn gốc sinh học bao gồm:

- Phân bón hữu cơ

- Chế phẩm vi sinh

- Thuốc bảo vệ thực vật sinh học

- Các kỹ thuật canh tác thân thiện với môi trường

Trọng tâm của phương pháp này là phục hồi và duy trì độ phì nhiêu tự nhiên của đất, tăng cường hoạt động của hệ vi sinh vật có lợi và hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến hệ sinh thái đồng ruộng.

 

Phân bón hữu cơ sinh học cung cấp chất mùn, axit humic và các vi sinh vật hữu ích giúp cải thiện cấu trúc đất, tăng độ tơi xốp và khả năng giữ nước. Khác với phân hóa học chỉ cung cấp dinh dưỡng nhanh trong thời gian ngắn, phân hữu cơ sinh học nuôi dưỡng đất lâu dài, giúp đất “sống” và tự điều chỉnh cân bằng dinh dưỡng. 

Khi đất khỏe, bộ rễ lúa phát triển mạnh, khả năng hấp thu dinh dưỡng tốt hơn giúp cây lúa có sức đề kháng cao hơn trước các điều kiện bất lợi của môi trường.

 

Các vi sinh vật có lợi như vi khuẩn đối kháng, nấm ký sinh hay vi sinh vật phân giải có khả năng ức chế mầm bệnh, hạn chế sự phát triển của sâu hại mà không gây hại cho thiên địch và môi trường. Nhờ vậy, hệ sinh thái đồng ruộng được duy trì cân bằng tự nhiên, giảm hiện tượng bộc phát dịch bệnh như trong mô hình canh tác phụ thuộc nhiều vào hóa chất, giảm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong đất, nước và hạt gạo.

 

Canh tác lúa theo hướng hữu cơ - sinh học mang lại hiệu quả bền vững. Sau giai đoạn chuyển đổi ban đầu, chi phí vật tư giảm dần, cây lúa ít sâu bệnh, sinh trưởng đồng đều và cho chất lượng hạt gạo cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của thị trường.

 

Việc thay thế phân bón hóa học bằng phân hữu cơ, kết hợp quản lý nước hợp lý, giúp giảm phát thải khí nhà kính như N₂O và CH₄, góp phần thực hiện mục tiêu nông nghiệp xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu.

 

Một số thách thức vẫn tồn tại như tập quán canh tác cũ, yêu cầu kỹ thuật cao và thị trường tiêu thụ chưa ổn định. Do đó, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người nông dân.

 

Có thể thấy, ứng dụng giải pháp hữu cơ sinh học trong canh tác lúa là con đường tất yếu nhằm bảo vệ tài nguyên đất, môi trường sống, nâng cao chất lượng nông sản và đảm bảo sinh kế bền vững cho người nông dân Việt Nam.